Cảm nhận của anh/chị về chữ tình và chất hoạ được thể hiện trong bài thơ Tây Tiến
hitina0305
Có những bài thơ sinh ra để rồi chìm khuất vào lớp bụi mờ của thời gian, nhưng cũng có những thi phẩm ngay từ phút chào đời đã mang trong mình sức sống vĩnh cửu, neo đậu mãi trong tâm khảm người đọc.
"Tây Tiến" của Quang Dũng là một kiệt tác như thế. Ra đời trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ, bài thơ không chỉ là một khúc tráng ca về người lính vô danh mà còn là một đài hoa rực rỡ của thi ca Việt Nam hiện đại. Sức hấp dẫn bạt ngàn của "Tây Tiến" không chỉ nằm ở âm hưởng bi tráng, mà còn tỏa sáng rực rỡ qua sự giao hòa tuyệt đỉnh giữa
"chất họa" (bút pháp tạo hình điêu luyện) và
"chữ tình" (tâm hồn lãng mạn, thiết tha). Đọc Tây Tiến, ta như đang chiêm ngưỡng một bức tranh bồng bềnh sương khói nhưng cũng vô cùng gân guốc, được vẽ nên bởi nhịp đập của một trái tim dạt dào yêu thương.
Để hiểu trọn vẹn đài vinh quang mà Quang Dũng đã dựng lên cho binh đoàn Tây Tiến, ta cần đi sâu vào hai mạch nguồn nghệ thuật song hành: mảng màu của hội họa và chiều sâu của cảm xúc. Quang Dũng, trước khi là một nhà thơ, vốn mang trong mình tâm hồn của một người nghệ sĩ đa tài, am tường cả nhạc và họa. Chính vì thế, thi pháp của ông mang đậm tính "thi trung hữu họa".
Trước hết, chất họa hiện lên qua bức tranh thiên nhiên Tây Bắc với những nét vẽ gân guốc, bạo liệt. Ngòi bút của Quang Dũng đã mở ra một không gian ba chiều rộng lớn, thăm thẳm và đầy hiểm nguy:
"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống."
Những từ láy tạo hình "khúc khuỷu", "thăm thẳm", "heo hút" như những nét cọ khắc sâu vào vách núi, lột tả sự gập ghềnh, ngoằn ngoèo của những con đường hành quân. Điểm nhìn của bức tranh liên tục thay đổi, từ dưới nhìn lên đỉnh dốc mù sương, rồi lại từ đỉnh dốc nhìn xuống vực sâu "ngàn thước". Chi tiết "súng ngửi trời" là một điểm nhãn táo bạo. Đó là cái nhìn tếu táo của người lính, nhưng cũng là một nét vẽ tả thực đỉnh cao, cho thấy người lính đang đứng ở một nơi cao chót vót, súng trên vai như chạm thẳng vào vòm trời. Bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ, hoang sơ, mang sức nặng ngàn cân đè lên bước chân người chiến binh.
Tuy nhiên, chất họa không chỉ có sự dữ dội, mà còn có cả những gam màu nhòa mờ, êm dịu của bức tranh thủy mặc. Giữa những cung đường hành quân trập trùng tử địa, Quang Dũng bất chợt để ngòi bút của mình lơi ra, tạo nên những khoảng lặng tuyệt đẹp:
"Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"
Câu thơ toàn thanh bằng như một nét cọ vuốt nhẹ, làm nhòe đi tất cả những góc cạnh sắc nhọn của núi đá. Bức tranh lúc này chỉ còn lại một biển sương mưa trắng xóa, lấp ló những nếp nhà sàn bình yên của đồng bào miền núi. Hay như nét cọ mờ ảo sương khói trong câu:
"Mường Lát hoa về trong đêm hơi". Chữ "hoa" ở đây có thể là hoa rừng, cũng có thể là bó đuốc lấp lánh trong đêm sương. Dù hiểu theo cách nào, nó vẫn tạo ra một mảng màu ấm áp, lung linh giữa bức tranh rừng núi u tịch.
Đỉnh cao của chất họa là bức chân dung phù điêu về người lính Tây Tiến. Trái với bút pháp tả thực trần trụi, Quang Dũng dùng lối vẽ biểu hiện, ấn tượng để khắc tạc hình tượng đồng đội:
"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm."
Bức tranh nhân vật hiện lên với những mảng màu tương phản gay gắt. Bề ngoài là sự tàn phá khủng khiếp của dịch sốt rét rừng ("không mọc tóc", "da xanh màu lá" - tàn tạ, ốm yếu), nhưng thần thái lại toát lên vẻ uy nghi, lẫm liệt của chúa tể sơn lâm ("dữ oai hùm"). Bằng cách lấy cái bi để làm nổi bật cái tráng, Quang Dũng đã tạc nên một bức tượng đài sừng sững, tạc vào dáng đứng của non sông.
Nếu "chất họa" là phần xác, là bối cảnh và ngoại hình, thì "chữ tình" lại là phần hồn, là nhịp đập trái tim và sức sống mãnh liệt của bài thơ.
Chữ tình mở đầu bằng nỗi nhớ "chơi vơi" da diết.
"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi."
"Nhớ chơi vơi" là một trạng thái cảm xúc không có hình khối, không có bến bờ. Nỗi nhớ ấy lơ lửng, bồng bềnh, bao trùm lên cả không gian và thời gian. Chữ "tình" ở đây là tình đồng chí, tình gắn bó với mảnh đất miền Tây máu thịt. Cảm xúc ấy như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt, xâu chuỗi mọi cảnh vật và kí ức.
Chữ tình còn là sự thăng hoa của tâm hồn hào hoa, lãng mạn. Những người lính Tây Tiến phần đông là những trí thức, học sinh, sinh viên Hà Nội xếp bút nghiên lên đường chiến đấu. Vì thế, dù sống giữa lằn ranh sinh tử, tâm hồn họ vẫn vút lên những cung bậc của tình yêu và cái đẹp:
"Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm."
"Mắt trừng" là cái nhìn rực lửa căm thù, là ý chí quyết tâm tiêu diệt giặc. Nhưng phía sau ánh mắt ấy lại là một "đêm mơ" dịu dàng. Họ nhớ về "dáng kiều thơm" - những thiếu nữ Hà thành thanh lịch, những người yêu bé nhỏ nơi hậu phương. Tình yêu đôi lứa không làm nhụt đi ý chí chiến đấu, mà ngược lại, nó là điểm tựa tinh thần, là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn họ giữa rừng lạnh, là động lực để họ cầm chắc tay súng bảo vệ quê hương. Đó là vẻ đẹp của chủ nghĩa lãng mạn cách mạng.
Đặc biệt, chữ tình chạm đến đỉnh cao ở sự hy sinh bi tráng và tình yêu Tổ quốc. Đối diện với cái chết, người lính Tây Tiến không mảy may run sợ hay hối tiếc:
"Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành."
Họ hiến dâng cả thanh xuân ("đời xanh") cho đất nước một cách nhẹ nhàng như giấc ngủ. Quang Dũng không giấu đi sự khốc liệt (những nấm mồ viễn xứ hoang lạnh, sự thiếu thốn đến mức không có cả manh chiếu bọc thây). Nhưng bằng chữ "tình" trân trọng tột bậc, ông đã thi vị hóa, nâng tầm cái chết ấy. Tấm áo lính sờn rách được tôn vinh thành "áo bào" của những tráng sĩ xưa. Cụm từ "anh về đất" vang lên như một sự hóa thân thiêng liêng – người mẹ Tổ quốc dang tay ôm đứa con vào lòng. Và cuối cùng, để tiễn đưa những người anh hùng, con sông Mã đã "gầm lên" một khúc tráng ca dữ dội. Thiên nhiên, đất trời đồng điệu cùng con người, khóc thương nhưng không hề bi lụy.
Gấp lại trang thơ, dư âm của "Tây Tiến" dường như vẫn còn vang vọng mãi. Bài thơ là một minh chứng xuất sắc cho tài năng nghệ thuật của Quang Dũng khi ông kết hợp nhuần nhuyễn giữa
chất họa và
chữ tình. Bức tranh thiên nhiên và con người dẫu có gân guốc, khắc nghiệt đến đâu cũng được làm mềm lại bởi những cảm xúc lãng mạn, thiết tha. Ngược lại, chính cái nền cảnh dữ dội ấy lại làm tôn lên vẻ đẹp hào hoa, khí phách bi tráng của người lính. Hai yếu tố ấy đan cài, nâng đỡ nhau, tạo nên một thi phẩm mang vẻ đẹp "mười phân vẹn mười", xứng đáng là viên ngọc sáng trong kho tàng văn học Việt Nam. Tây Tiến không chỉ là thơ, mà là một bức họa bằng máu và nước mắt, được viền bằng ánh sáng của tình yêu Tổ quốc thiêng liêng.
[TẶNG BẠN] TRỌN BỘ Bí kíp học tốt 08 môn
